Derbarê Hunermend De

Jînenîgarî

Bayram Buksel ê ku di sala 1980yî de li Farqînê, navçeya Amedê ya bi dîrok û şaristaniyê hatiye strandin ji dayik bûye, eleqeya wî ya ji bo hunerê di salên zarokatiyê de bi meraqa wî ya kûr a ji bo kevir û nexşên axa ku lê dijî şîn bû. Ev kelecana ku di temenekî zû de dest pê kir, ji bo wî veguherî şêwazeke îfadekirinê; her wiha karê tekstîlê yê ku ligel wênesaziyê bi awayekî profesyonel dikir, ev eleqeya wî ya hundirîn a ji bo tevn û qatan hêj bêtir xwedî kir. Hunermend, bi wê pira hunerî ya ku di navbera hûnandina tayê û hiloyiya boyaxê ya li ser tûwalê de ava kiriye, dest bi neqişandina bîra hezar salî ya erdnîgariya xwe ya li ser rûyê tûwalê kir.

Buksel, dîrok û mîtolojiyê ne wekî çîrokên ku di boriyê de mane, lê wekî organîzmayên zindî û bi bêhn dibîne ku ruhê îro teşe dikin. Hunera xwe li ser vê felsefeya bingehîn ava dike; efsaneyên wekî Şahmaran û Sîmir, bîra mîmarî ya bajarên wekî Amed û Wanê ku bûne hêlîna şaristaniyan û dengvedanên şerkerên ku di qatên cûda yên axê de hebûne, dikişîne ser tûwalên xwe. Hunermendê ku hemû van mijaran di bin fikra bingehîn a "BÎRÊ" de digihîne hev, temaşevan derdixe rêwîtiyekê di kûrahiya bîra kesane û kolektîf de.

Taybetmendiya herî berbiçav a di berhemên hunermend de, tevnên peykerî û pêkhateya qat bi qat e ku bikar tîne. Ew hesta hiloyî (kabartma) ya ku bi karanîna boyaxê hema bêje wekî heriyê diafirîne, ne tenê pîvaneke dîtbarî lê pîvaneke destdayînê jî li berhemên wî zêde dike. Bi taybetî di kompozîsyonên xwe yên razber de, li şûna ku mîtek an bûyereke dîrokî bi tevahî teswîr bike, wê dabeşî "anatomiya" wê dike. Bi riya stûnên rengîn, formên geometrîk û fîgurên parçekirî, xwezaya bîrê ya ne xêzikî, lê qut-qut û qat bi qat dîtbarî dike.

Buksel, şûna ku bersiveke temamkirî pêşkêşî temaşevan bike, tercîh dike ku deriyekî nîv-vekirî ji wan re bihêle. Berhemên wî, pirsên vekirî ne ku temaşevan vedixwînin da ku van parçeyan bigihînin hev, bi bîranîn û zanîna xwe valahiyan tije bikin û bi vî awayî bîra xwe ji nû ve ava bikin.

Têgihiştina Min a Hunerê

Tûwala min qadeke kolanê ye, firçeya min jî amûra arkeologekî ye. Hunera min, çalakiya derxistina ser rûyê erdê ya bîra hezar salî, mît û dengvedanên dîrokê ya erdnîgariya ku ez lê ji dayik bûme ye.

Tevn û qatên peykerî, ji bo hîskirina giraniya bîranînan in. Ez kompozîsyonên xwe dabeşî parçeyan dikim, ji ber ku bîr (hafize) jî wisa ye; ne tevayî ye, qut-qut û qat bi qat e. Her parçeyek, derbasgehek e ku li ser sira li pişt tiştê xuya vedibe.

Berhemên min bersivên temamkirî pêşkêş nakin; ew deriyên nîv-vekirî ne ji bo ku hûn rastiya xwe bibînin. Huner, li ser tûwala min dest pê dike, di hişê we de temam dibe.

Pêşangehên Min

• "Sir û Bihur" Pêşangeha Wênesaziyê ya Kesane - DİTAV, Amed - 2025